TENMAK Projelerinde Fikrî ve Sınai Hakların Yönetimi: Yeni Yönetmelik Neler Getiriyor?

Türkiye Enerji, Nükleer ve Maden Araştırma Kurumu (“TENMAK”) tarafından hazırlanan Türkiye Enerji, Nükleer ve Maden Araştırma Kurumu Fikrî ve Sınaî Haklar Yönetmeliği (“Yönetmelik”), 13 Mart 2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdi.

2020 yılında kurulan TENMAK, Türkiye’nin enerji, nükleer teknoloji, nadir elementler ve madencilik alanlarında araştırma, geliştirme ve teknoloji üretiminden sorumlu başlıca kamu kurumlarından biri. Kurum bünyesinde geliştirilen teknolojilerin fikrî mülkiyet haklarının nasıl yönetileceği ve ticarileştirileceği, özellikle enerji, madencilik, ileri teknoloji ve Ar-Ge faaliyetleri yürüten şirketler açısından önem taşıyor.

Yönetmelik, TENMAK bünyesinde ortaya çıkan buluş, tasarım, eser, teknik bilgi ve benzeri fikrî ürünlerin sahipliği, korunması ve teknoloji transferi süreçlerine ilişkin usul ve esasları düzenliyor.

TENMAK Bünyesinde Geliştirilen Fikrî ve Sınai Haklar

Yönetmeliğe göre, TENMAK Ar-Ge birimleri tarafından, proje destek programları dışında ve herhangi bir dış paydaş olmaksızın yürütülen projeler sırasında veya sonucunda ortaya çıkan fikrî ve sınaî hakların tamamı kural olarak TENMAK’a bırakılıyor. Bu yaklaşım, kurum içi geliştirilen teknolojiler bakımından hak sahipliğinin baştan TENMAK lehine kurulduğunu gösteriyor.

TENMAK Destekli Projelerde Fikrî Hak Sahipliği

TENMAK destekli projelerde ortaya çıkan fikrî ve sınai haklar bakımından da benzer bir yaklaşım öngörülüyor. Başka bir ifadeyle, TENMAK destekli bir projede fikrî hakların otomatik olarak proje yürütücüsünde veya özel sektör şirketinde kalacağı varsayımı artık güvenli değil. Sözleşmede açık bir farklılaştırma yapılmadığı takdirde, hak sahipliği TENMAK lehine sonuç doğurabilir. Bu nedenle proje sözleşmesi aşamasında fikrî mülkiyet hükümlerinin dikkatle kurgulanması, daha sonraki uyuşmazlıkların önlenmesi bakımından kritik önem taşıyor.

Ortak Projelerde Fikri Hak Sahipliği

TENMAK’ın diğer kurum ve kuruluşlarla birlikte yürüttüğü ortak projelerde ise fikrî ve sınai hakların sahipliği, ilgili işbirliği protokolünde belirlenen hükümlere göre şekillenecek.

Teknoloji Transferi ve Ticarileştirme

Yönetmelik yalnızca fikri ve sınaî hakların sahipliğini değil, bu haklara konu teknolojilerin ticarileştirilmesine ilişkin mekanizmaları da düzenliyor. Ticari değere dönüşme potansiyeli taşıyan teknolojiler TENMAK’ın teknoloji portföyüne alınabiliyor ve uygun görülmesi halinde devir, ortaklık tesisi, basit lisans veya inhisari lisans yöntemleriyle teknoloji transferine konu edilebiliyor. Bu süreç, teknolojinin pazar potansiyeli, kullanım alanı, maliyeti ve tahmini transfer bedeli gibi unsurları içeren bir değerlendirme mekanizması üzerinden yürütülüyor. Ayrıca teknoloji transferinden elde edilen net gelirin en fazla %50’sinin, Yönetmelikte öngörülen kapsam dahilindeki geliştiricilere dağıtılabilmesi de mümkün. Bu yönüyle Yönetmelik, TENMAK ile bağlantılı projelerde geliştirilen teknolojilerin yalnızca korunmasını değil, aynı zamanda kurumsal bir teknoloji transferi çerçevesi içinde ticarileştirilmesini hedefliyor.

Şirketler Açısından Öne Çıkan Hususlar

Yönetmelik, TENMAK ile yürütülen veya TENMAK tarafından desteklenen projelerde ortaya çıkan teknolojilerin korunması ve yönetimi bakımından kurumsal bir çerçeve oluşturuyor.

Bu çerçevede özellikle:

• TENMAK bağlantılı projelerde hak sahipliği, lisanslama ve kullanım yetkilerinin proje belgelerinde açıkça düzenlenmesi;
• TENMAK destekli ve ortak projelerde geliştirilen korunabilir çıktıların bildirimine ilişkin sorumluluk ve sürelerin baştan netleştirilmesi;
• TENMAK’ın hak sahibi olduğu teknolojiler bakımından teknoloji transferi ve ticarileştirme süreçlerinin proje belgeleriyle uyumlu şekilde kurgulanması

uygulamada önem kazanıyor.

Yeni uygulama, özellikle TENMAK ile çalışan, TENMAK’tan destek alan veya TENMAK ile ortak teknoloji geliştiren özel sektör oyuncuları bakımından, fikrî mülkiyet stratejisinin önemini ortaya koyuyor.